Zelfsturing

In de gezondheidszorg kennen wij al geruime tijd meerdere organisaties die werken met zelforganiserende of zelfsturende teams.  Teams bestaande uit individuen, zonder leidinggevende of soms met een roulerend voorzitterschap. Van deze zelforganiserende teams vragen wij veel. Naast de taken die het reguliere werk al met zich meebrengt, krijgen zij niet zelden ook taken toebedeeld die voorheen door een staffunctionaris werden uitgevoerd. Dit is topsport. Mij valt vaak op dat in veel gevallen functies weliswaar vervallen maar dat rollen blijven bestaan. Waar een team voorheen een leidinggevende had staat er na de reorganisatie een informeel leider op. In sommige situaties wordt dit informeel leiderschap daarna overigens ook geformaliseerd.  Zelfsturende teams moeten ook niet te groot zijn. Hoe groter de groep, hoe lastiger het wordt om elkaar aan te spreken, moeilijker om samen te werken.

In mei schreef Richard Engelfriet een kritische column over zelfsturing. Naar aanleiding van die column nodigde Thijs van Noorden, naar eigen zeggen, lid van het eerste zelfsturende sportteam, hem uit om met eigen ogen te zien hoe zelfsturing bij hen werkt. Zonder coach dus. 

“In de sport is het hebben van een trainer net zo normaal als een kerkdienst in Staphorst.”

Of je nu als 6-jarige pupil bij de F’jes aan de slag gaat of Lionel Messi heet: er is altijd wel een coach die je vertelt wat je moet doen. We geloven graag dat Jac Orie ons land acht gouden schaatsmedailles heeft bezorgd en dat Jacco Verhaeren het verschil heeft gemaakt bij de zwemrecords van Inge de Bruijn, Pieter van den Hoogenband en Ranomi Kromowidjojo. Toch vroeg een bekende Amerikaanse top volleybalcoach zich destijds oprecht af of trainers zichzelf niet grenzeloos overschatten. Er waren toch ook, zo vertelde hij, sporters, zelfs tijdens de Olympische Spelen die daar zonder of vrijwel zonder de hulp van een coach zijn gekomen. Nu is het heel belangrijk om de eigenaar te zijn van je eigen proces maar is enige ondersteuning daarbij niet noodzakelijk? 

Adem Edelman, Israëls eerste skelettonner die de Olympische spelen bereikte had geen coach. Hij had zich de sport eigen gemaakt door op YouTube filmpjes te kijken. De Zuid Afrikaanse marathon loper Hendrick Ramaala heeft jaren zonder coach gewerkt. Dat werken zonder coach legde hem geen windeieren op. Zo won hij in 2004 de marathon van New York, won hij ook de marathon van Mumbai en deed hij het ook niet heel verkeerd tijdens de Spelen van Atlanta. Hoe krijgen deze sporters het voor elkaar om het vol te houden, prestaties  neer te zetten? 

Ramaale benoemd als eerste de beginnersgeest, je moet natuurlijk wel van de sport houden. Je moet jet wel leuk vinden om die afstanden te rennen, aldus de atleet. Ramaala vindt zijn sport fantastisch, aan wedstrijden deelnemen maar er ook gewoon naar kijken. Alles aan zijn sport vindt hij mooi.  Hij vindt het gemakkelijker om zich zelf te motiveren. Hij heeft daar niet iemand anders voor nodig.
“Als ik de kans krijg om in grote races te racen, word ik gemotiveerd om harder te trainen, te focussen. Ik beschouw het als een eer.”

Als ik een race verlies of slecht ren, word ik gemotiveerd harder te werken om de volgende keer betere resultaten te behalen. Als ik goed ren in een race, word ik gemotiveerd om door te gaan en het de volgende keer zelfs beter te doen.  Hij voelt zich hier goed bij. Hij traint met een groep jongens, en ze motiveren hem om door te gaan met trainen omdat ze jonger en hongeriger zijn naar resultaat, aldus Ramaale. Hij leert nog steeds nieuwe dingen van andere hardlopers en leert nog steeds van zijn fouten die we allemaal begaan in training en wedstrijden. Hij luistert naar zijn lichaam en probeert te doen wat het me zegt te doen. Hij geeft aan dat hij toch het beste zelf kan voelen wanneer hij te moe os om te trainen of wanneer hij klaar is voor een race.

“Een coach kan dat niet voor mij voelen.”

Wie heeft er gelijk? Dat weten we niet. De wetenschap heeft vooralsnog geen eensluidend antwoord. Zelfsturing werkt soms, maar soms ook niet. Uit ervaringen binnen zorginstellingen bleek al dat zelfsturing niet bepaald een succes is als een team homogeen, laag opgeleid is samengesteld. Niemand binnen het team voelt zich geroepen, of is in staat om de lijnen uit te zetten, het proces tot vooruitgang mede vorm te geven. Omgedraaid werkt het ook niet echt binnen homogeen, hoog opgeleide teams. Je moet dan denken aan de meerdere kapiteins op een schip. Iedereen wil een bepalende rol en het komen tot een gemeenschappelijk plan is moeilijk. Wat nu goed werkt, geen idee. Het zal per persoon, per situatie verschillen. Ook in de gezondheidszorg zijn er inmiddels ook organisatie die weer terugkomen op het hele idee dat zelforganisatie zaligmakend is. 

 

In de sport ben ik nog niet veel zelfsturende teams tegengekomen. Ramaala traint in een team, maar bij een marathonloper kan ik mij nog voorstellen dat hij zelf zijn plan kan trekken. Datzelfde geldt voor Edelman. Bij hem zou je met enig cynisme nog kunnen zeggen dat hij vast de enige skelettonner van Israël was en daardoor naar de Spelen kon.  Wie met zelfsturing aan de slag wil gaan, moet dat in mijn ogen dus doen vanuit één motivatie: omdat het je aanspreekt. En dat is precies de reden dat ik zo gecharmeerd ben van profvolleyballer Thijs van Noorden. Hij is een interessant zelfsturend experiment gestart met zijn team Coníche Topvolleybal Zwolle. Maar is ook de nuchterheid zelf gebleven. Een houding waar zelfsturingsgoeroes nog wat van kunnen leren. Zou voor dit team ook gelden dat het alleen werkt als het team heterogeen is samengesteld? Zou ook binnen dit team de functies weliswaar vervallen zijn maar zouden de rollen, de taken wel goed belegd zijn? 

In een artikel in het AD vertelt Thijs van Noorden, vertelt over het eerste zelfsturende sportteam van ons land. Aan het begin van de training bespreekt men, in 5 minuten, wat ze willen leren.  De spelers vinden dat prettiger dan een trainer die bedenkt hoe de training eruit moet zien en die dan enkel feedback geeft op wat hij belangrijk vindt. Nu denk dat een goede coach ruimte geeft om juist het gehele team mee te laten praten, mee te laten denken over het proces. Ieders mening, is in deze belangrijk maar ik kan mij voorstellen dat een trainer, een coach, dan ook een sta in de weg kan zijn. 

De discipline is, naar zijn zeggen, toegenomen. “Gingen de teamleden vroeger ‘keten’ als de trainer even ging plassen, nu hebben ze geen schoolmeester meer die hen zegt wat ze moeten doen.” Eigen verantwoordelijk is enorm belangrijk. Er zijn volgens Van Noorden amper regels en voorschriften. “De teamleden functioneren prima zonder protocol dat hen vertelt dat ze op tijd op de training moeten zijn.’
Nu is de zorg tot op het bot geprotocolleerd en zien mensen door alle bomen het bos niet meer. Ervan uit gaan dat alles dan maar als vanzelf gebeurd is in mijn ogen een utopie. Er zijn mensen die toch enige kaders nodig hebben. Natuurlijk zou het goed zijn als die kaders vanuit het team zelf voortkomen maar als dan nu eens niet gebeurt?    

Ramaale benoemd dat de voorwaardelijke liefde voor de sport heel belangrijk is. De beginnersgeest, de reden waarom wij allemaal met onze sport zijn gaan sporten. De intrinsieke motivatie is de drijfveer. De Blok benoemde al eens dat verpleegkundigen alleen nog bezig zijn met administratie en niet meer met dat waar zij voor opgeleid zijn, de verpleegkundige zorg aan cliënten. Binnen zelforganisatie gaat het weer over waarom mensen iets doen, gaat het om de primaire drijfveer. 

Al meerdere malen heb ik geschreven dat trainers werken met de korte termijn, met wie kan ik dit seizoen kampioen worden. De focus op winnen heeft ook negatieve kanten. Winnen is een extrinsieke motivatie. Dat houd je vol zolang er gewonnen wordt. Zodra er wedstrijden verloren gaan worden komt er een moment dat de intrinsieke motivatie voor de sport, inmiddels vervangen is door de extrinsieke motivatie voor het winnen van wedstrijden. Als dat winnen dan een probleem gaat worden is de sport niet meer leuk en haken mensen af.  Hierover schreef ik in ‘Beter niet verliezen!“. 

Van Noorden geeft aan dat zelforganisatie niet voor iedereen werkt. Het team, zo is te lezen in het artikel in het AD, heeft afscheid moeten nemen van een aantal spelers. Als de resultaten tegenvallen is het voor sommige, zo bleek, moeilijk om het vol te houden en is de roep om een leider, iemand die zegt hoe het moet aanwezig. Er zijn natuurlijk ook sporters die het sowieso prettiger vinden om iemand naast zich te hebben die zegt hoe het moet. 

Volgens Van Noorden is de essentie van hun experiment dat mensen moeten nadenken over wat voor hen het prettigst werkt. Er zijn meerdere wegen die naar de Olympische Spelen leiden. Ik sluit mij daar bij aan. Bij een zorginstelling in het westen van ons land, hebben ze onderzoek gedaan naar zelfsturing. Uiteindelijk is men gekomen op een drietal organisatie varianten. Zo heeft men daar nog steeds teams zonder zelfsturing, maar daarnaast kent met ook teams die werken volgens zelfsturing maar toch ergens nog een leidinggevende, noem het een coach, hebben en tot slot volledig zelfsturende teams. Wat ik hier verder uithaal is het belang van het proces boven het product, zeg maar de beginnersgeest boven het kampioenschap en het belang van de inbreng van het team boven de solistische leiding van een trainer. Binnen de sport komen wij ze nog tegen, trainers die zich zelf zo enorm belangrijk vinden, trainers die tot op detail bepalen wat de spelers moeten doen, de joystick nog net niet in de hand hebben. Stap van je voetstuk, neem je team serieus. Er zit een scala van kleuren tussen wit en zwart. 

 

Advertenties

Over CoachBert62

Ik ben een creatief denker, een pro-actieve mensgerichte coach, iemand met een helikopterview, iemand die snel kan schakelen.

Geplaatst op 11 mei 2019, in Beleid, Coachen, Groepsproces, Psychologie, Spelplezier en getagd als , , , , . Markeer de permalink als favoriet. Een reactie plaatsen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: